Het Hof van Cassatie heeft zich op 19 mei 2025 uitgesproken over de mogelijkheid tot stilzwijgende herroeping van een testament.
De feiten
Een weduwe van twee kinderen (een zoon en een dochter), dicteert op 25 februari 2004 een notarieel testament. Zij herroept al haar vorige testamenten en duidt haar zoon aan als enige algemene legataris voor het grootst beschikbaar gedeelte van haar nalatenschap, bovenop zijn wettelijke reserve.
De moeder schenkt in 2018 een groot deel van haar onroerende goederen in blote eigendom aan haar kinderen en kleinkinderen. Bovendien stelt zij ook een zorgvolmacht op waarmee haar zoon en dochter als lasthebber worden aangeduid. De zorgvolmacht voorziet de mogelijkheid om schenkingen te doen aan de afstammelingen van de volmachtgever, als voorschot op erfenis, ieder voor een gelijk deel van alle of een deel van haar onroerende en lichamelijke en onlichamelijke roerende goederen. Van deze zorgvolmacht wordt uiteindelijk nooit gebruik gemaakt.
Moeder overlijdt in 2021. Op grond van het testament komt de nalatenschap volgens de notaris voor ¾ volle eigendom toe aan de zoon en voor ¼ aan de dochter. De dochter gaat hiermee niet akkoord en roept in dat het testament van 25 februari 2004 stilzwijgend herroepen is op basis van een geheel van precieze met elkaar overeenstemmende feiten, namelijk de inhoud en de gevolgen van de notariële schenkingen en de zorgvolmacht.
Hof van Cassatie 19 mei 2025
Volgens het Burgerlijk Wetboek dient een herroeping van een testament in beginsel uitdrukkelijk te gebeuren door een later testament of door een akte verleden voor notaris waarin de verandering van wil wordt te kennen gegeven (artikel 4.215 B.W.).
Slechts uitzonderlijk kan de herroeping stilzwijgend plaatsvinden. Hiervoor moet er sprake zijn van een zekere en vaste wilsverandering van de erflater. Het Burgerlijk Wetboek voorziet hiervan twee gevallen: de stilzwijgende herroeping door het maken van een latere wilsbeschikking die strijdig of onverenigbaar is met de vroegere wilsbeschikking, of door vervreemding van het gelegateerde goed (artikel 4.216 en artikel 4.217 B.W.).
In casu is er geen sprake van een later testament. De stilzwijgende herroeping door vervreemding van het gelegateerde goed beperkt zich tot bijzondere legaten, daar waar in casu een algemeen legataris is aangesteld. Geen van beide hypotheses die voorzien zijn in het Burgerlijk Wetboek is dus aan de orde.
Het essentieel vormelijk karakter van de herroeping van een testament en de uitzonderlijke aard van de wettelijk bepaalde gevallen van stilzwijgende herroeping sluiten volgens het Hof van Cassatie uit dat de rechter een zekere en vaststaande wilsverandering van de erflater afleidt uit elk geval waarin hij na de totstandkoming van zijn testament handelingen stelt die niet verenigbaar zijn met de inhoud van de gift.
De vordering van de dochter werd dan ook door het Hof van Cassatie verworpen.