In een arrest van 14 januari 2025 heeft het hof van beroep te Gent geoordeeld dat de Vlaamse Belastingdienst, om erfbelasting te heffen op gelden waarover de overledene in de verdachte periode kosteloos heeft beschikt, niet hoeft te bewijzen dat het om een schenking gaat. Volgens het hof volstaat het dat de begunstigde geen evenwichtige tegenprestatie leverde.
Achtergrond
Wie een schenking van roerende goederen ter registratie aanbiedt, is daarop schenkbelasting verschuldigd. Voor roerende goederen bedraagt het schenktarief 3% in rechte lijn en tussen partners of 7% tussen alle andere personen.
Wordt de schenking niet geregistreerd, dan is geen schenkbelasting verschuldigd. Echter, als de schenker vervolgens binnen vijf jaar na de schenking overlijdt, dan wordt de schenking alsnog aan erfbelasting onderworpen. Dit is het gevolg van de fictiebepaling van artikel 2.7.1.0.5 Vlaamse Codex Fiscaliteit. Volgens die bepaling worden goederen waarover de overledene in de verdachte periode van vijf jaar voor zijn overlijden kosteloos beschikte zonder dat daarop schenkbelasting werd betaald, geacht deel uit te maken van zijn nalatenschap, zodat ze met erfbelasting worden belast. Voor schenkingen gedaan vóór 1 januari 2025 gold een termijn van drie jaar.
Hof van beroep te Gent, 14 januari 2025
In deze zaak stelde de Vlaamse Belastingdienst na een bankonderzoek vast dat een dame in de drie jaar vóór haar overlijden verschillende overschrijvingen aan familieleden had gedaan. Het ging meestal om ronde bedragen, met vermeldingen als “terugbetaling huishouden” of “voor kosten”. De Vlaamse Belastingdienst vond dat de fictiebepaling op een deel van deze overschrijvingen kon worden toegepast en vestigde er erfbelasting op.
Voor de toepassing van de fictiebepaling van artikel 2.7.1.0.5 Vlaamse Codex Fiscaliteit is vereist dat er sprake is van een ‘kosteloze beschikking’. Volgens het hof is dit begrip ruimer dan een schenking in de juridische betekenis van het woord. De Vlaamse Belastingdienst moet dus niet aantonen dat de overledene de bedoeling had om te schenken. Het volstaat dat de schenker voor die bedragen geen economisch evenwichtige tegenprestatie van de begiftigde terugkreeg, zoals het voorschieten van kosten of hulp in het huishouden. Of de overschrijvingen juridisch als schenkingen kwalificeren, doet volgens het hof niet ter zake. De bewijslast van de fiscus is dus vrij licht.
Het hof hechtte in deze zaak weinig belang aan de vermeldingen bij de overschrijvingen. Er was immers geen concreet bewijs van terugbetaalde kosten of geleverde diensten voorhanden. Het hof nam daarom aan dat er voor de overschrijvingen geen tegenprestatie was geleverd, zodat het wel degelijk om kosteloze beschikkingen ging. Bijgevolg werd een deel van de overschrijvingen aan erfbelasting onderworpen.
Belang voor de praktijk
Ondanks de kritiek in de rechtsleer dat de Vlaamse Belastingdienst een zwaardere bewijslast zou moeten dragen, is het belangrijk om met deze rechtspraak rekening te houden.
Belangrijk hierbij is dat het hof van beroep te Gent in zijn arrest bevestigde dat gebruikelijke geschenken naar aanleiding van gelegenheden zoals Nieuwjaar of verjaardagen gewone uitgaven zijn en geen kosteloze beschikkingen (zie ook: nieuwsbrief van 1 maart 2023, “Wanneer is een cadeau een schenking?”). Daarbij blijft het evenwel van belang dat deze bedragen in verhouding staan tot het vermogen en de inkomsten van de schenker.
Indien de fiscus beweert dat er geen evenwichtige tegenprestatie bestond, dan zullen de erfgenamen het bewijs moeten leveren dat een dergelijke tegenprestatie er wél was. Een loutere vermelding bij een overschrijving is daarvoor niet voldoende. Het is in elk geval van belang om de nodige stavingsstukken zorgvuldig te bewaren wanneer u kosten terugbetaalt of diensten vergoedt, zeker als het om grote bedragen gaat.
Een ander aandachtspunt betreft de geschenken bij speciale gelegenheden: u zorgt best dat deze in verhouding staan tot uw vermogen en inkomsten om het risico op erfbelasting te vermijden. Voor de vuistregels dienaangaande verwijzen we naar onze nieuwsbrief van 1 maart 2023. Wenst u uw kinderen of kleinkinderen een groter bedrag te geven, dan werkt u hiervoor best een planning uit op maat om niet voor dergelijke verrassingen te komen te staan.