In een arrest van 14 september 2026 heeft het Hof van Cassatie geoordeeld dat de fiscus in geval van fiscaal misbruik een belastingverhoging mag opleggen. Volgens het Hof houdt fiscaal misbruik immers een schending in van de betrokken fiscale wetsbepaling, waardoor de belastingaangifte als onjuist kan worden beschouwd.
Feiten en voorafgaande procedure
De zaak ging over een architect die zijn beroepsactiviteit uitoefende via een vennootschap waarvan hij de enige bestuurder en aandeelhouder was. De architect had met zijn vennootschap een overeenkomst gesloten voor de concessie van auteursrechten. In ruil daarvoor ontving hij een jaarlijkse vergoeding van 57.590 EUR (aanslagjaar 2017) en 58.720 EUR (aanslagjaar 2018). Deze bedragen stemden telkens exact overeen met het maximumbedrag waarop het gunstregime voor auteursrechten van toepassing was. Zijn gewone bezoldiging als bedrijfsleider lag daarentegen aanzienlijk lager.
De fiscale administratie beschouwde deze constructie als fiscaal misbruik in de zin van artikel 344, § 1 WIB 92. Volgens haar was het gunstregime voor auteursrechten bedoeld om tegemoet te komen aan de specifieke onzekerheden waarmee kunstenaars en creatieve beroepen worden geconfronteerd, zoals wisselende inkomsten en periodes zonder vergoeding. De architect ontving daarentegen een aanzienlijke en vaste jaarlijkse vergoeding, zonder risico op onderbrekingen of inkomensschommelingen. Bovendien was deze vergoeding afgestemd op het maximumbedrag van het fiscale gunstregime. De administratie belastte de betrokken inkomsten als beroepsinkomsten en legde een belastingverhoging van 10 % op.
Het hof van beroep te Luik volgde de administratie en oordeelde dat de constructie strijdig was met de doelstelling van de wetgeving. De fiscale herkwalificatie en de belastingverhoging van 10 % werden bijgevolg bevestigd. De architect stelde daarop cassatieberoep in.
Oordeel van het Hof van Cassatie
Het Hof van Cassatie bevestigt dat fiscaal misbruik slechts kan worden vastgesteld wanneer de doelstelling van de betrokken fiscale wetsbepaling voldoende duidelijk blijkt uit de wettekst en, in voorkomend geval, uit de parlementaire voorbereiding. Volgens het Hof was dit het geval voor het toenmalige auteursrechtenregime. Het hof van beroep kon dan ook wettig oordelen dat de constructie van de architect in strijd was met de doelstelling van deze regeling.
Het meest opmerkelijke onderdeel van het arrest betreft echter de mogelijkheid om bij fiscaal misbruik een belastingverhoging op te leggen.
Artikel 444 WIB 92 laat een belastingverhoging toe in geval van een onjuiste of onvolledige belastingaangifte. Traditioneel wordt een onderscheid gemaakt tussen belastingontwijking en belastingontduiking. Bij belastingontwijking blijft de belastingplichtige formeel binnen de grenzen van de fiscale wet, terwijl bij belastingontduiking de wet wordt overtreden. De algemene antimisbruikbepaling van artikel 344, § 1 WIB 92 laat de fiscale administratie toe om bepaalde vormen van belastingontwijking te bestrijden door de belasting te herberekenen alsof het misbruik niet had plaatsgevonden. Tot dusver werd doorgaans aangenomen dat vastgesteld fiscaal misbruik niet noodzakelijk een overtreding van de fiscale wet inhoudt.
Het Hof van Cassatie oordeelt nu evenwel uitdrukkelijk dat vastgesteld fiscaal misbruik een schending inhoudt van de fiscale wetsbepaling waarvan de doelstelling werd miskend. Een belastingaangifte die wegens fiscaal misbruik wordt rechtgezet, is volgens het Hof bijgevolg een onjuiste aangifte in de zin van artikel 444 WIB 92. Op die grond kan een belastingverhoging worden opgelegd.
Mogelijke gevolgen
Het arrest roept vragen op over de verdere draagwijdte van de algemene antimisbruikbepaling. De draagwijdte van het arrest mag echter niet worden overschat.
Het Hof van Cassatie heeft zich uitgesproken over een individueel geval, waarin de concrete omstandigheden een belangrijke rol speelden. Het arrest betekent zeker niet dat elke fiscale optimalisatie voortaan als fiscaal misbruik moet worden beschouwd. Bovendien heeft het Hof zich uitsluitend uitgesproken over de mogelijkheid om bij vastgesteld fiscaal misbruik een belastingverhoging op te leggen. Het heeft niet geoordeeld dat fiscaal misbruik automatisch gelijkstaat aan fiscale fraude. Daarvoor blijft onder meer het bewijs van bedrieglijk opzet vereist.
Evenmin leidt fiscaal misbruik noodzakelijk tot een effectieve belastingverhoging. De huidige wetgeving voorziet immers in beginsel in het achterwege blijven van een belastingverhoging bij een eerste overtreding te goeder trouw.
De verdere praktijk zal moeten uitwijzen in welke mate deze rechtspraak ook in andere situaties wordt toegepast.